← Alle artikelen

Genealogie · Familierelaties

Wat is een achterneef of achternicht? Neven, nichten en graden uitgelegd

Volle neven, achternichten, oudtantes en aangetrouwde ooms: familiewoorden klinken lastiger dan ze zijn. Met twee getallen benoem je elke relatie, en in één tabel zoek je ze allemaal op.

Door Nico Jansen, maker van Gramps2··16 min leestijd

🇬🇧 Read this article in English →🇩🇪 Diesen Artikel auf Deutsch lesen →🇫🇷 Lire cet article en français →🇪🇸 Leer este artículo en español →🇮🇹 Leggi questo articolo in italiano →🇵🇹 Ler este artigo em português (Portugal) →🇧🇷 Ler este artigo em português (Brasil) →

Het korte antwoord

Een achterneef of achternicht is in de genealogie het kind van een volle neef of nicht van je vader of moeder: jullie hebben dezelfde overgrootouders. In het dagelijks leven wordt het woord ook gebruikt voor het kind van je eigen volle neef of nicht en voor het kleinkind van je broer of zus. Wil je het precies zeggen, dan noem je de graad van bloedverwantschap.

Zo reken je elke relatie uit:

  1. 1.Zoek de voorouders die jullie delen
  2. 2.Tel aan beide kanten de generaties
  3. 3.Tel de twee getallen bij elkaar op: dat is de graad
  4. 4.Zoek bij de twee getallen de naam

Als mijn moeder zei dat we “familie van” iemand waren, kon ik nooit goed voor me zien hoe. Een neef van een neef? Een aangetrouwde tante? Jaren later stelden mijn eigen kinderen mij precies dezelfde vragen, en ik wist het antwoord nog steeds niet.

Het antwoord blijkt elke keer een klein rekensommetje te zijn. Elke bloedverwantschap komt neer op twee dingen: welke voorouders je deelt, en hoeveel generaties jullie daar elk vandaan staan. Wie dat ziet, hoeft niet meer te raden wat iemand met “achterneef” bedoelt. Je rekent het uit.

Deze gids legt uit wat de woorden betekenen, waar het Nederlands dubbelzinnig is en hoe je dat oplost. Je krijgt een tabel om relaties op te zoeken en uitleg bij de woorden eromheen: oudtantes, halfbroers, schoonfamilie, gedeeld DNA en graden van bloedverwantschap.

Een hand met een iPhone met het Gramps2-diagram, waarmee dezelfde stamboom groot op een Apple TV in de woonkamer wordt bediend
“Hoe zijn wij familie?” beantwoord je het makkelijkst met de hele stamboom voor je.

Wat zijn volle neven, achterneven en achterachterneven?

Neven en nichten in dezelfde generatie zijn mensen die een voorouder delen maar niet van elkaar afstammen, en het voorvoegsel zegt hoe ver terug die voorouder zit. Volle neven en nichten delen grootouders. Achterneven en achternichten delen overgrootouders. Achterachterneven en achterachternichten delen betovergrootouders. Elke generatie verder terug komt er één keer “achter” bij.

Het Nederlands heeft daarbij een eigen moeilijkheid. Neef en nicht zijn zowel het kind van je oom of tante als het kind van je broer of zus. Daarom bestaat het woord volle neef: dat is altijd het kind van je oom of tante. Het kind van je broer of zus is je neefje of nichtje, in de genealogie ook wel oomzegger of tantezegger.

Je kunt het ook aflezen aan de generatie boven je. Zijn jullie ouders broers of zussen, dan zijn jullie volle neven en nichten. Zijn jullie ouders volle neef en nicht van elkaar, dan zijn jullie achterneven en achternichten. Zijn jullie ouders achterneef en achternicht, dan zijn jullie achterachterneven.

Jullie zijnDe voorouders die jullie delenIn de generatie boven jullie
Broers en zussenOudersDezelfde ouders
Volle neven en nichtenGrootoudersJullie ouders zijn broers of zussen
Achterneven en achternichtenOvergrootoudersJullie ouders zijn volle neef en nicht
Achterachterneven en achterachternichtenBetovergrootoudersJullie ouders zijn achterneef en achternicht

Dit is de genealogische betekenis, en die is netjes: iedereen in de tabel staat in dezelfde generatie, even veel stappen van de gezamenlijke voorouders af. Verder dan achterneef gaat bijna niemand in het dagelijks leven. Dan heet het “een verre neef” of “een verre nicht”.

Waarom heeft “achterneef” meer dan één betekenis?

“Achterneef” betekent in de praktijk: een neef die een stap verder weg staat, en die stap kan opzij, omlaag of omhoog zijn. Het Nederlands heeft geen vast woord voor familie die een generatie hoger of lager staat dan jij, zoals het kind van je volle neef. Dus gebruiken mensen daar hetzelfde woord voor.

Zo kom je het woord tegen:

Wie er bedoeld wordtDe voorouders die jullie delenGraadWaar je het tegenkomt
Het kind van een volle neef of nicht van je vader of moederJullie overgrootouders6eIn de genealogie. Dit is de betekenis in de rest van deze gids.
Het kind van je eigen volle neef of nichtJouw grootouders, de overgrootouders van dat kind5eIn het dagelijks leven, en in WikiWoordenboek: “de zoon van een neef, nicht, oudoom of oudtante”.
Het kleinkind van je broer of zusJouw ouders, de overgrootouders van dat kind4eIn het overzicht van de Rijksoverheid bij de vierde graad.
De volle neef of nicht van je vader of moederJouw overgrootouders, de grootouders van die neef of nicht5eIn het dagelijks leven. Sommigen zeggen achteroom of achtertante.

Geen van die vier is fout. Het woord is ruim, en de spreker bedoelt meestal alleen: familie, maar niet heel dichtbij. Het gaat mis als je het woord in een stamboom wilt intekenen, want dan moet je weten welke van de vier het is.

De vergissing die bijna iedereen maakt, zit in de tweede regel. Het kind van je volle neef of nicht is niet je achterneef in de genealogische betekenis. Jouw kind en het kind van je volle neef of nicht zijn dat wel: zij delen dezelfde overgrootouders.

De oplossing is eenvoudig. Vraag bij elke achterneef of achternicht welke voorouders jullie delen, en schrijf de relatie in een stamboom voluit op: “kind van mijn volle nicht”, “volle neef van mijn moeder”. Wil je het in één getal zeggen, noem dan de graad. Hoe je die uitrekent, lees je hieronder.

De verwantschapstabel

Een verwantschapstabel geeft de naam van een familierelatie op basis van twee gegevens: hoe elk van de twee afstamt van de voorouder die ze delen. Zoek jezelf in de eerste kolom en de ander in de bovenste rij. In het vakje waar ze samenkomen staat wat die persoon van jou is, met de graad erachter.

Jij bent van de voorouder het ↓ · De ander is het →KindKleinkindAchterkleinkindAchterachterkleinkind
KindBroer of zus (2e)Neefje of nichtje (3e)Kleinkind van je broer of zus (4e)Achterkleinkind van je broer of zus (5e)
KleinkindOom of tante (3e)Volle neef of nicht (4e)Kind van je volle neef of nicht (5e)Kleinkind van je volle neef of nicht (6e)
AchterkleinkindOudoom of oudtante (4e)Volle neef of nicht van je vader of moeder (5e)Achterneef of achternicht (6e)Kind van je achterneef of achternicht (7e)
AchterachterkleinkindBroer of zus van je overgrootouder (5e)Volle neef of nicht van je grootouder (6e)Achterneef of achternicht van je vader of moeder (7e)Achterachterneef of achterachternicht (8e)

Lees de diagonaal van linksboven naar rechtsonder en je krijgt de familie in je eigen generatie: broer of zus, volle neef, achterneef, achterachterneef. Alle andere vakjes staan een of meer generaties boven of onder je. Dat zijn de vakjes waar mensen in het dagelijks leven ook “achterneef” of “achternicht” zeggen.

Een voorbeeld. Je overgrootouders zijn Anna en Willem. Jij bent hun achterkleinkind, dus je staat in de derde rij. Iemand anders stamt van hen af als achterachterkleinkind, de laatste kolom. In het vakje staat: kind van je achterneef of achternicht, zevende graad.

Zo reken je in 4 stappen uit hoe je familie bent

Je benoemt elke bloedverwantschap door generaties te tellen: de twee getallen opgeteld geven de graad, en de twee getallen naast elkaar geven de naam. De tabel houdt ergens op. Het rekensommetje niet.

1. Zoek de voorouders die jullie delen

Zoek de meest recente voorouder, meestal een echtpaar, van wie jullie allebei afstammen. Meest recent is belangrijk: de ouders van dat echtpaar delen jullie ook, maar als je vanaf hen telt, komt er het verkeerde antwoord uit. Weet je niet wie de gezamenlijke voorouders zijn, dan begint hier het onderzoek. Vraag het oudste familielid aan elke kant wie zijn of haar grootouders waren, en zoek naar dezelfde namen.

2. Tel aan beide kanten de generaties

Tel de stappen van jezelf omhoog naar de gezamenlijke voorouders. Je ouders zijn 1 stap, je grootouders 2, je overgrootouders 3, je betovergrootouders 4. Doe daarna hetzelfde voor de ander. Je hebt nu twee getallen.

3. Tel de twee getallen bij elkaar op: dat is de graad

De som is de graad van bloedverwantschap, zoals de Nederlandse wet die telt. 2 en 2 is de vierde graad. 2 en 3 is de vijfde graad. 3 en 3 is de zesde graad. Met de graad kun je je nooit vergissen, ook niet waar de woorden dubbelzinnig zijn.

4. Zoek bij de twee getallen de naam

Zijn de twee getallen gelijk, dan staan jullie in dezelfde generatie en is er een vaste naam: 1 en 1 zijn broers en zussen, 2 en 2 volle neven en nichten, 3 en 3 achterneven en achternichten, 4 en 4 achterachterneven. Zijn de getallen ongelijk, dan staat een van jullie een generatie hoger. Is het kleinste getal 1, dan zit je in de lijn van broers en zussen: oom of tante, neefje of nichtje, oudoom of oudtante. Anders omschrijf je de relatie vanuit de dichtstbijzijnde naam, en zet je de graad erbij.

Jouw stappenStappen van de anderGraadHoe je het noemt
224eVolle neef of nicht
235eKind van je volle neef of nicht
325eVolle neef of nicht van je vader of moeder
336eAchterneef of achternicht
347eKind van je achterneef of achternicht
448eAchterachterneef of achterachternicht

Het lastige is zelden het tellen. Het is stap 1: weten wie de gezamenlijke voorouders zijn, en zeker zijn van elke schakel ertussen. Daar heb je een stamboom voor nodig, op papier of in een app, waarin beide lijnen zijn opgeschreven. Heb je er nog geen, dan helpt onze gids over stamboom maken je op weg.

Oudtantes, halfbroers, schoonfamilie en andere termen

Buiten de tabel zijn familiewoorden opgebouwd uit een paar voorvoegsels: oud- en achter- voor generaties, half- voor één gezamenlijke ouder, stief-, schoon- en aangetrouwd voor familie door een huwelijk.

TermWat het betekent
Oudoom, oudtanteDe broer of zus van een van je grootouders. Oudtante wordt ook groottante genoemd.
Neefje, nichtje (oomzegger, tantezegger)Het kind van je broer of zus. Het kleinkind van je broer of zus wordt vaak achterneef of achternicht genoemd.
Halfbroer, halfzusEen broer of zus met wie je één ouder deelt in plaats van twee.
Neef of nicht via een halfbroer of halfzusEen neef of nicht met wie je één grootouder deelt in plaats van twee: jullie ouders zijn halfbroer of halfzus van elkaar.
Volle neven en nichten van twee kantenNeven en nichten die alle vier hun grootouders delen, omdat twee broers of zussen uit het ene gezin zijn getrouwd met twee broers of zussen uit het andere.
Stief-Familie door het huwelijk van een ouder, niet door bloed: stiefvader, stiefzus, stiefkind.
Schoon-Familie door je eigen huwelijk of dat van een broer of zus: schoonmoeder, schoonzus, zwager.
Aangetrouwde neef of nichtDe man of vrouw van je neef of nicht, of de neef of nicht van je eigen man of vrouw. Geen bloedverwant.

Twee opmerkingen over het gebruik. De wet noemt familie door een huwelijk aanverwanten, en telt ze in dezelfde graad als de bloedverwant via wie ze familie zijn: de man van je zus is een aanverwant in de tweede graad. En in veel families zijn “oom”, “tante”, “neef” en “nicht” ook woorden van respect of genegenheid voor mensen die verder weg familie zijn, of helemaal geen familie. Noemt een ouder familielid iemand een neef, vraag dan hoe. Het antwoord is vaak het begin van een nieuwe tak.

Hoeveel DNA delen neven en nichten?

De hoeveelheid DNA die je met een bloedverwant deelt, halveert ruwweg met elke stap tussen jullie: ongeveer 12,5% met een volle neef of nicht en ongeveer 3% met een achterneef of achternicht. Dit zijn gemiddelden. Alleen het getal voor ouder en kind ligt vast. Bij alle anderen verschilt de werkelijke hoeveelheid, omdat elk kind een willekeurige helft van het DNA van elke ouder krijgt.

RelatieGemiddeld gedeeld DNA
Ouder en kind50%
Volle broers en zussen50%
Grootouder, oom of tante, halfbroer of halfzus25%
Volle neef of nicht12,5%
Kind van je volle neef of nicht, volle neef of nicht van je ouder, neef of nicht via een halfbroer of halfzus6,25%
Achterneef of achternicht (dezelfde overgrootouders)3,125%
Kind van je achterneef of achternicht1,56%
Achterachterneef of achterachternicht0,78%

Daarom kan een DNA-test uit zichzelf geen relatie benoemen. Verschillende relaties geven hetzelfde gemiddelde, en de marges overlappen. Een match van rond de 6% kan het kind van je volle nicht zijn, een neef via een halfbroer of iets anders. Bij verre familie worden de hoeveelheden zo klein dat twee echte achterachterneven soms helemaal geen aantoonbaar DNA delen. De test geeft je een reeks mogelijkheden. De stamboom vertelt je welke het is.

Wat is een graad van bloedverwantschap?

Een graad van bloedverwantschap is een getal dat zegt hoeveel stappen van ouder naar kind er tussen twee familieleden liggen. Het is meer de taal van de wet dan van verjaardagen. Regels over erven, en over wie met wie mag trouwen, zijn vaak in graden geschreven.

In Nederland staat de telling in artikel 1:3 van het Burgerlijk Wetboek: de graad wordt bepaald door “het getal der geboorten, die de bloedverwantschap hebben veroorzaakt”. Je gaat dus van de ene persoon omhoog naar de gezamenlijke voorouder en weer omlaag naar de ander, en telt elke stap. Ouder en kind staan één stap van elkaar. Broers en zussen twee: omhoog naar de ouders, omlaag naar de broer of zus. Een erkenning of adoptie telt daarbij als een geboorte.

RelatieGraad (Burgerlijk Wetboek)
Ouder en kind1e
Broers en zussen, grootouder en kleinkind2e
Oom of tante en neefje of nichtje3e
Volle neven en nichten, oudoom of oudtante4e
Kind van je volle neef of nicht, volle neef of nicht van je ouder5e
Achterneven en achternichten (dezelfde overgrootouders)6e

Die zesde graad is in het erfrecht een grens. Is er geen testament, dan erven bloedverwanten die verder dan de zesde graad van de overledene af staan niet (artikel 4:12 van het Burgerlijk Wetboek). Voor aanverwanten geldt dezelfde telling, en aanverwantschap houdt niet op door een scheiding.

Pas op als je een ouder document leest. Het kerkelijk recht telde van oudsher anders: alleen de stappen op de langste van de twee lijnen. In die telling zijn volle neven en nichten familie in de tweede graad, niet in de vierde. Noemt een oude huwelijksakte een dispensatie voor een bepaalde graad, dan is dat meestal de kerkelijke telling. En hangt er vandaag iets juridisch van af, lees dan na hoe de wet het telt.

Hoe andere talen tellen: second cousin once removed

Andere talen verdelen de familie anders dan het Nederlands, en het Engels doet het met een rangnummer en het woord “removed”. Je komt die Engelse termen tegen op DNA-sites en in stambomen van familie in het buitenland. Het is handig om ze te kunnen lezen, want het Engels heeft wel een vaste naam voor elk vakje in de tabel.

Het rangnummer zegt welke voorouders je deelt: een first cousin deelt grootouders, een second cousin overgrootouders, een third cousin betovergrootouders. Removed zegt hoeveel generaties er tussen jullie tweeën liggen: once removed is één generatie, twice removed twee. De term geldt in beide richtingen.

EngelsNederlandsGraad
Nephew, nieceNeefje, nichtje (kind van je broer of zus)3e
First cousinVolle neef of nicht4e
First cousin once removedKind van je volle neef of nicht, of volle neef of nicht van je vader of moeder5e
Second cousinAchterneef of achternicht (dezelfde overgrootouders)6e
Second cousin once removedKind van je achterneef of achternicht, of achterneef of achternicht van je vader of moeder7e
Third cousinAchterachterneef of achterachternicht8e
Great-uncle, great-auntOudoom, oudtante4e
Grandnephew, grandnieceKleinkind van je broer of zus4e

Andere talen kiezen weer iets anders. Het Spaans noemt een achterneef een primo segundo, en in Spanje is de volle neef van je vader of moeder een tío segundo, een “tweede oom”: de generatie bepaalt het woord. Het Duits telt in graden, en een achterneef is daar een Cousin zweiten Grades. Let op: dat is een andere graad dan die van het Burgerlijk Wetboek.

Zegt een familielid dus dat iemand een neef, een oom of een cousin is, neem het woord dan als aanwijzing en de stamboom als antwoord. Zoek de gezamenlijke voorouders, tel de stappen, en je kent de relatie in elke taal.

Van “familie van” naar een stamboom die je kunt aanwijzen met Gramps2

Ik heb Gramps2 gebouwd vanwege de vraag waar dit artikel mee begint. Het is een stamboom-app voor iPhone, iPad en Mac die de verbanden zichtbaar maakt, zodat je kunt laten zien hoe twee mensen familie zijn in plaats van het uit te leggen:

  • Een diagram om doorheen te dwalen. Zet iedereen in het middelpunt, met voorouders erboven en nakomelingen eronder. Knijp om te zoomen, sleep om te verschuiven en tik op een familielid om de boom rond die persoon te centreren.
  • Begin bij de gezamenlijke voorouders. Zet een overgrootouder in het middelpunt en de lijnen van nakomelingen lopen vanaf daar omlaag. In het menu “Generaties” kies je hoeveel generaties voorouders en nakomelingen het diagram toont, tot zes naar elke kant.
  • Beide kanten van de familie bij elkaar. Houd een boom bij voor elke kant. Komt dezelfde persoon in meer dan één boom voor, dan voegt de weergave “Alle stambomen” ze samen tot één diagram.
  • Gezichten op de kaartjes. Profielfoto’s en levensdata staan in het diagram. Dat helpt als de halve familie dezelfde voornaam heeft.
  • Op het grote scherm. Stream het diagram met AirPlay naar een Apple TV en beantwoord de vraag terwijl de hele familie meekijkt. Of exporteer het diagram als afbeelding of pdf en stuur het rond.
  • Gedeeld en privé. Nodig familieleden uit voor een stamboom via iCloud. Je stamboom staat op je eigen apparaten en in je eigen iCloud, en is alleen zichtbaar voor de mensen die je uitnodigt.
Interactief stamboomdiagram van Gramps2 op iPhone, met een persoon in het middelpunt, voorouders erboven en kinderen eronder, en profielfoto’s op de kaartjes

Veelgestelde vragen

Wat is een achterneef of achternicht?

In de genealogie zijn achterneven en achternichten de kinderen van volle neven en nichten onderling: jullie hebben dezelfde overgrootouders en zijn familie in de zesde graad. In het dagelijks leven wordt het woord ook gebruikt voor het kind van je eigen volle neef of nicht en voor het kleinkind van je broer of zus. Wie duidelijk wil zijn, zegt er dus bij welke voorouders hij deelt.

Wat is het verschil tussen een volle neef en een achterneef?

Een volle neef of nicht is het kind van je oom of tante. Jullie delen dezelfde grootouders en zijn familie in de vierde graad. Een achterneef of achternicht staat een stap verder weg: in de genealogische betekenis delen jullie dezelfde overgrootouders, omdat jullie ouders volle neef en nicht van elkaar zijn. Dat is de zesde graad.

Wat is het kind van mijn neef of nicht van mij?

Het kind van je volle neef of nicht heet in de volksmond je achterneef of achternicht. Jouw grootouders zijn de overgrootouders van dat kind, en jullie zijn familie in de vijfde graad. Je eigen kinderen en de kinderen van je volle neef of nicht hebben dezelfde overgrootouders: zij zijn achterneven en achternichten van elkaar in de genealogische betekenis.

Wat is de neef of nicht van mijn vader of moeder van mij?

De volle neef of nicht van je vader of moeder is familie van je in de vijfde graad. Het Nederlands heeft er geen vast woord voor. Veel mensen zeggen achterneef of achternicht, sommigen achteroom of achtertante, en de meesten gewoon “een neef van mijn vader”. De kinderen van die neef of nicht zijn jouw achterneven en achternichten: jullie delen dezelfde overgrootouders.

Wat is een achterachterneef?

Achterachterneven en achterachternichten hebben dezelfde betovergrootouders: hun ouders zijn achterneef en achternicht van elkaar. Het is familie in de achtste graad. In de praktijk gebruikt bijna niemand dat woord en zeggen mensen “een verre neef” of “een verre nicht”.

Zijn achterneven en achternichten bloedverwanten?

Ja. Achterneven en achternichten stammen af van dezelfde overgrootouders. Gemiddeld delen ze ongeveer 3% van hun DNA, tegen ongeveer 12,5% bij volle neven en nichten. Een aangetrouwde achterneef, de man of vrouw van je achternicht of achterneef, is geen bloedverwant.

In welke graad ben ik familie van mijn neef of nicht?

Dat hangt af van welke neef of nicht je bedoelt. Het kind van je broer of zus is familie in de derde graad. Je volle neef of nicht, het kind van je oom of tante, is familie in de vierde graad. Een achterneef of achternicht met dezelfde overgrootouders is familie in de zesde graad. Volgens artikel 1:3 van het Burgerlijk Wetboek tel je het aantal geboorten tussen jullie tweeën, via de gezamenlijke voorouder.

Welke stamboom-app laat op iPhone, iPad en Mac zien hoe familieleden met elkaar verbonden zijn?

Gramps2 is een stamboom-app voor iPhone, iPad en Mac. Het diagram zet een persoon in het middelpunt, met voorouders erboven en nakomelingen eronder, en je tikt op een familielid om de boom rond die persoon te centreren. Zet een gezamenlijke voorouder in het middelpunt en beide lijnen van nakomelingen staan in beeld. De stamboom staat op je eigen apparaten en in je eigen iCloud, en is te delen met de familieleden die je uitnodigt.

Over de auteur. Ik ben Nico Jansen, de ontwikkelaar achter niApps, een eenmansstudio die sinds 2010 apps uitbrengt. Gramps2 is ontstaan uit ons eigen familieonderzoek naar Molukse en Indische families uit het voormalige Nederlands-Indië. Vragen of verbeteringen? info@niapps.com

Zie hoe iedereen familie van elkaar is

Zet de familie in één stamboom en de volgende “hoe zijn wij familie?” beantwoordt zichzelf. Gramps2 staat in de App Store voor iPhone, iPad en Mac.