← Alle artikelen

Genealogie · Beginnersgids

Stamboom maken: in 7 stappen je familiegeschiedenis uitzoeken

Elke familie heeft verhalen die over één generatie vergeten zijn. Zo begin je deze week nog met het vastleggen van die van jou, met niet meer dan een schrijfblok, een telefoontje en een beetje nieuwsgierigheid.

Door Nico Jansen, maker van Gramps2··13 min leestijd

🇬🇧 Read this article in English →🇩🇪 Diesen Artikel auf Deutsch lesen →🇫🇷 Lire cet article en français →🇪🇸 Leer este artículo en español →🇮🇹 Leggi questo articolo in italiano →🇵🇹 Ler este artigo em português (Portugal) →🇧🇷 Ler este artigo em português (Brasil) →

Het korte antwoord

Een stamboom maak je door bij jezelf te beginnen en generatie voor generatie terug te werken. Schrijf op wat je al weet, praat met je oudste familieleden, verzamel de papieren en foto’s die thuis liggen, en controleer daarna elke naam, datum en plaats met een officiële akte voordat je een generatie verder gaat.

  1. 1.Begin bij jezelf
  2. 2.Praat met je oudste familieleden
  3. 3.Verzamel wat er thuis ligt
  4. 4.Kies één plek voor je stamboom
  5. 5.Werk terug, generatie voor generatie
  6. 6.Controleer elk gegeven en noteer de bron
  7. 7.Deel de stamboom met je familie

Als mijn moeder zei dat we “familie van” iemand waren, kon ik nooit goed voor me zien hoe. Een neef van een neef? Een aangetrouwde tante? Jaren later stelden mijn eigen kinderen mij precies dezelfde vragen, en ik merkte dat ik ze nog steeds niet kon beantwoorden.

Zo beginnen de meeste mensen aan stamboomonderzoek. Niet uit liefde voor archieven, maar door één simpele vraag op een verjaardag: hoe zijn wij eigenlijk familie? Het goede nieuws: het antwoord vinden was nog nooit zo makkelijk. Miljoenen akten staan online, je eerste bronnen zitten aan de andere kant van de telefoon, en de stamboom die je bouwt past in je broekzak.

In deze gids loop je het hele proces door, van je eerste aantekening tot een stamboom waar je hele familie in kan rondkijken. Hij is gebaseerd op wat wij leerden bij het uitzoeken van onze eigen Molukse en Indische familie, over twee continenten, inclusief de fouten.

Een vrouw bekijkt een stamboom op haar iPhone aan een bureau, met dezelfde stamboom groot op een beeldscherm
Onderzoek doe je aan een bureau. Je stamboom gaat overal mee naartoe.

Wat is genealogie?

Genealogie is de studie van afstamming en verwantschap: uitzoeken wie je voorouders waren en hoe ze familie van elkaar zijn, met akten en andere bronnen als bewijs. Drie begrippen worden voortdurend door elkaar gebruikt:

  • Genealogie is het onderzoek. Namen, data, plaatsen en het bewijs dat de ene generatie aan de volgende verbindt.
  • Een stamboom is het resultaat. Een schema of bestand waarin die personen en hun relaties staan.
  • Familiegeschiedenis is het verhaal. Wat je voorouders voor werk deden, waarom ze verhuisden, hoe ze eruitzagen, wat ze meemaakten.

Binnen de genealogie kom je nog vier vaktermen tegen. Handig om te kennen, want ze bepalen wat je eigenlijk aan het maken bent:

BegripWat het laat zien
KwartierstaatAl je voorouders, via vaders én moeders. Dit is wat de meeste beginners bedoelen met “mijn stamboom”.
StamreeksEén rechte lijn van vader op vader, meestal de lijn van je achternaam.
ParenteelAlle nakomelingen van één voorouderpaar, via zonen en dochters.
Genealogie (in enge zin)De nakomelingen van één voorvader in de mannelijke lijn: iedereen met dezelfde achternaam.

Je hoeft niet te kiezen. De mooiste stambomen combineren degelijk onderzoek, een helder schema en genoeg foto’s en verhalen om een kind van tien te laten doorscrollen.

Stamboom maken in 7 stappen

1. Begin bij jezelf

Pak een vel papier en schrijf je eigen naam in het midden, met je geboortedatum en geboorteplaats. Zet je ouders erboven en je grootouders daar weer boven. Noteer bij iedereen vier dingen: de volledige naam (bij vrouwen de meisjesnaam), geboorte, huwelijk en overlijden, telkens met datum én plaats.

Binnen een paar minuten loop je tegen gaten aan. Dat is precies de bedoeling. Elk vraagteken op dat vel is een onderzoeksvraag, en daarmee heb je een takenlijst.

2. Praat met je oudste familieleden

Dit is de enige stap met een deadline. Akten liggen over tien jaar nog steeds in het archief. De herinnering van je oudtante aan het dorp waar ze opgroeide misschien niet. Bel, ga langs en vraag of je het gesprek mag opnemen met je telefoon. Vragen die vrijwel altijd iets losmaken:

  • Hoe heetten je ouders en grootouders voluit? Had iemand een roepnaam of bijnaam?
  • Waar kwam de familie vandaan, en wanneer en waarom zijn ze verhuisd?
  • Wie waren de broers en zussen, ook degenen die jong zijn overleden?
  • Wat deden mensen voor werk? Heeft iemand in militaire dienst gezeten?
  • Wie staat er op deze foto? (Neem de oude albums mee. Foto’s maken herinneringen los die vragen niet losmaken.)
  • Is er een trouwboekje, een doos met papieren, of iemand die “de stamboom al eens heeft uitgezocht”?

Behandel alles wat je hoort als een sterke aanwijzing, niet als bewijs. Familieverhalen verbuigen in de loop der jaren. In stap 6 controleer je ze.

3. Verzamel wat er thuis ligt

Zoek eerst op zolder, daarna pas in het archief. Trouwboekjes, geboortekaartjes, rouwkaarten en bidprentjes, paspoorten, militaire papieren, brieven, diploma’s en de achterkant van oude foto’s: ze staan vol namen, data en plaatsen. Fotografeer of scan alles en noteer wie het origineel bewaart.

4. Kies één plek voor je stamboom

Papier werkt tot drie generaties. Daarna heb je iets nodig dat honderden personen aankan, foto’s en akten bij de juiste persoon bewaart en het schema opnieuw tekent zodra je een nieuwe tak ontdekt. Kies één plek en zet daar alles in. Losse briefjes zijn dé manier waarop onderzoek verloren gaat.

Waar let je op? Een schema waarin je echt kunt navigeren, ruimte voor foto’s en documenten, een manier om met familie te delen, en GEDCOM-import en -export, zodat je werk nooit vastzit aan één product.

5. Werk terug, generatie voor generatie

Nu begint het speurwerk. De gouden regel van stamboomonderzoek: ga van bekend naar onbekend. In de huwelijksakte van je oma staan haar ouders. In hún huwelijksakte staan hun ouders. Elke akte is een stapsteen naar de volgende.

Weersta de verleiding om meteen naar een beroemde naamgenoot uit 1650 te springen en van daaruit vooruit te werken. Zo eindigen mensen met een prachtige stamboom die van iemand anders is.

6. Controleer elk gegeven en noteer de bron

Vraag je bij elke ouder-kindrelatie af: welke akte bewijst dit? Eén goede akte is meer waard dan tien online stambomen die hetzelfde zeggen, want die hebben vaak van elkaar overgeschreven. En noteer bij elk gegeven waar het vandaan komt: welk archief, welk register, welk aktenummer. Een bronvermelding kost je nu dertig seconden en bespaart je later een avond opnieuw zoeken.

7. Deel de stamboom met je familie

Een stamboom op de laptop van één persoon is een hobby. Een stamboom die de hele familie kan openen is een erfstuk. Delen maakt het onderzoek ook beter: een oom herkent een gezicht, een nicht verbetert een datum, iemand haalt eindelijk die doos met brieven tevoorschijn. En met alle data op één plek vergeet niemand meer een verjaardag.

Welke bronnen heb je nodig?

Vrijwel elke Nederlandse stamboom is opgebouwd uit dezelfde handvol bronnen. Als je weet wat er in elke bron staat, weet je ook welke je als volgende moet zoeken.

BronWat je eruit haalt
GeboorteakteDatum en plaats van geboorte en de namen van de ouders, vaak met leeftijd en beroep van de vader.
HuwelijksakteBruid en bruidegom met hun leeftijd, en doorgaans de ouders van allebei. Dé akte om een generatie terug te gaan.
OverlijdensakteDatum, plaats en leeftijd bij overlijden, vaak met de naam van de partner en de ouders.
BevolkingsregisterEen heel gezin op één adres, met geboortedata, beroepen en verhuizingen. Ideaal om broers en zussen te vinden. Vanaf 1850.
Doop-, trouw- en begraafboeken (DTB)De registers van de kerken. Je belangrijkste bron voor de tijd vóór 1811.
Militaire en notariële bronnenStamboeken, testamenten en boedelscheidingen: herkomst, bezit en soms een signalement.
Kranten en gravenFamilieberichten, rouwadvertenties en grafstenen die data aanvullen en familieleden noemen.

Waarom 1811 het sleuteljaar is

In 1811 werd in Nederland de burgerlijke stand ingevoerd: vanaf dat jaar legt de overheid elke geboorte, elk huwelijk en elk overlijden vast in een akte. In Limburg en Zeeuws-Vlaanderen gebeurde dat al vanaf 1796. In dezelfde periode werd een vaste achternaam verplicht, wat verklaart waarom een familie in de bronnen daarvóór soms ineens anders heet.

Vóór 1811 stap je over op de kerkboeken. Daar staan dopen in plaats van geboorten en begrafenissen in plaats van sterfgevallen, en de spelling van namen ligt nog allerminst vast.

LandStart burgerlijke stand
Frankrijk1792
Nederland1811 landelijk
Engeland en Wales1837
Schotland1855
Ierland1864 voor alle geboorten, huwelijken en overlijdens
Duitsland1876 landelijk, in sommige staten eerder

Wat elke beginner verrast: recente akten zijn niet openbaar, om levende personen te beschermen. In Nederland worden geboorteakten openbaar na 100 jaar, huwelijksakten na 75 jaar en overlijdensakten na 50 jaar. Voor de jongste generaties is je familie dus het archief.

Waar zoek je online?

Nederland is een van de best ontsloten landen ter wereld voor stamboomonderzoek. Met deze vier kom je al een heel eind:

  • WieWasWie: de landelijke zoekingang op akten van de burgerlijke stand, bevolkingsregisters en kerkboeken.
  • Open Archieven: doorzoekt tientallen Nederlandse archieven in één keer.
  • Delpher: miljoenen krantenpagina’s, met geboorte-, huwelijks- en overlijdensadvertenties.
  • CBG | Centrum voor familiegeschiedenis: het landelijke kenniscentrum, met familiedossiers en veel uitleg voor beginners.

Liepen je voorouders de grens over? FamilySearch is de grootste gratis verzameling akten ter wereld, en MyHeritage en Ancestry zijn de grote commerciële collecties. Per land houden wij een lijst bij van de archieven waar we zelf steeds naar teruggrijpen, inclusief bronnen voor Indisch en Moluks familieonderzoek:

Genealogielinks voor ruim 25 landen →

Neven, nichten en achterneven: hoe zit het?

Het Nederlands maakt het je hier niet makkelijk: neef en nicht kunnen zowel het kind van je oom of tante zijn als het kind van je broer of zus. Daarom deze begrippen:

WieHoe jullie familie zijn
Volle neef of nichtKind van je oom of tante. Jullie delen dezelfde grootouders.
Neefje of nichtje (oomzegger, tantezegger)Kind van je broer of zus.
Achterneef of achternichtKind van een volle neef of nicht van je ouders. Jullie delen dezelfde overgrootouders.
Oudoom of oudtanteBroer of zus van je grootouder.

In de praktijk wordt achterneef ook gebruikt voor het kind van je eigen volle neef of nicht. Wie het precies wil zeggen, telt daarom in graden van bloedverwantschap: elke stap omhoog of omlaag in de stamboom is één graad. Ouder en kind zijn eerstegraads, broers en zussen tweedegraads, oom en nichtje derdegraads, en volle neven en nichten vierdegraads.

Hoeveel voorouders heb je?

Het aantal verdubbelt met elke generatie. Daarom wordt een stamboom zo snel zo groot.

Generaties terugWie het zijnAantal
1Ouders2
2Grootouders4
3Overgrootouders8
4Betovergrootouders16
5Oudouders32
10Stamgrootouders1.024

Tien generaties is ruwweg 250 tot 300 jaar. In werkelijkheid vind je op dat niveau minder dan 1.024 verschillende personen, omdat verre neven en nichten met elkaar trouwden en hetzelfde echtpaar in meerdere takken voorkomt. Genealogen noemen dat kwartierverlies, en elke familie heeft het.

7 beginnersfouten

  1. Online stambomen overnemen zonder te controleren. De stamboom van een ander is een aanwijzing, geen bron. Eén foute koppeling die honderd keer is overgenomen, blijft fout.
  2. Denken dat dezelfde naam dezelfde persoon is. Dorpen zaten vol neven die naar dezelfde opa waren vernoemd. Vergelijk ook data, plaatsen en familieleden.
  3. Op maar één spelling zoeken. Namen werden op het gehoor opgeschreven. Jansen, Janssen, Janszen en Janse kunnen één familie zijn.
  4. Broers en zussen overslaan. Laat je directe voorouder geen spoor na, dan noemt de huwelijks- of overlijdensakte van een broer of zus vaak precies de ouders die je zoekt.
  5. De vrouwen kwijtraken. Noteer elke vrouw onder haar meisjesnaam, anders verdwijnt bij elk huwelijk de helft van je stamboom.
  6. De bronvermelding overslaan. Een gegeven zonder bron moet je twee keer zoeken.
  7. Wachten met het gesprek. Archieven hebben geduld. Mensen zijn er niet voor altijd. Bel deze week.

Wat is een GEDCOM-bestand?

GEDCOM is het standaardformaat om stamboomgegevens uit te wisselen tussen stamboomprogramma’s. Een GEDCOM-bestand eindigt op .ged en bevat je personen, hun data en plaatsen en hun onderlinge relaties, als platte tekst. Vrijwel elke stamboomwebsite en -app kan het exporteren en importeren, ook MyHeritage en Ancestry.

Waarom dat ertoe doet: je onderzoek blijft van jou. Wil je ooit overstappen, dan neem je je stamboom mee. Eén beperking om te kennen: foto’s zitten niet in een GEDCOM-bestand, dus die voeg je na het importeren opnieuw toe. Op onze supportpagina staat stap voor stap hoe je exporteert uit MyHeritage en Ancestry.

Kan AI helpen bij stamboomonderzoek?

Ja, als onderzoeksassistent, niet als bron. Een AI-assistent is goed in het aanwijzen van archieven voor een bepaalde streek en periode, het opsommen van spellingsvarianten van een achternaam, het uitleggen van een oude akte of het signaleren van data die in een gezin nog ontbreken.

Waar hij niet goed in is: feiten over jouw specifieke voorouders. Een assistent kan met grote stelligheid iets beweren wat simpelweg een gok is. Controleer een suggestie dus altijd in een originele akte voordat je haar in je stamboom zet. En denk na voordat je plakt: gegevens over levende familieleden zijn van hen, niet van jou.

De kwaliteit van het antwoord hangt af van de context die je meegeeft. Met een losse naam kom je nergens. Met een persoon inclusief data, plaatsen, ouders, partners en kinderen wel. Daarom heeft Gramps2 de optie Samenvatting kopiëren: die zet de familiegegevens van één persoon als platte tekst op je klembord, en jij bepaalt welke assistent ze te zien krijgt, als je dat al wilt. De app zelf heeft geen ingebouwde AI en stuurt je familiegegevens nergens heen.

Je stamboom privé houden

Een stamboom is het meest persoonlijke bestand dat je ooit zult maken: volledige namen, geboortedata, meisjesnamen, adressen en de relaties tussen levende mensen. Stel jezelf drie vragen voordat je kiest waar je hem bewaart.

  • Waar staan de gegevens? Op je eigen apparaten, of op de servers van een bedrijf?
  • Wie kan ze zien? Alleen wie jij uitnodigt, of iedereen die de website doorzoekt?
  • Krijg je ze er weer uit? Is er een export, in een standaardformaat?

Als vuistregel: publiceer gerust over voorouders die lang geleden zijn overleden, en vraag het eerst voordat je iets deelt over familieleden die nog leven.

Van schrijfblok naar levende stamboom met Gramps2

Wij bouwden Gramps2 voor precies de route uit deze gids, omdat we hem zelf nodig hadden. Het is een stamboom-app voor iPhone, iPad en Mac, volledig in het Nederlands, die de stappen hierboven ondersteunt zonder in de weg te zitten:

  • Een schema om in rond te dwalen. Zet iedereen in het middelpunt, met voorouders erboven en nakomelingen eronder. Knijp om te zoomen, tik op een familielid om de boom rond die persoon te centreren.
  • Een gezicht bij elke tak. Voeg foto’s en documenten toe aan elke persoon en kies een profielfoto.
  • Gedeeld met de familie die jij uitnodigt. Iedereen ziet dezelfde stamboom, en wijzigingen synchroniseren via iCloud tussen alle deelnemers.
  • Privé vanaf de basis. Je stamboom staat op je eigen apparaten en in je eigen iCloud. Geen account om aan te maken, en niets over je familie op onze servers.
  • Nooit op slot. Importeer een GEDCOM-bestand uit een ander programma en exporteer je eigen stamboom op dezelfde manier.
  • De data die ertoe doen. Herinneringen voor verjaardagen en gedenkdagen, op iPhone en Apple Watch.
Het interactieve stamboomschema van Gramps2 op iPhone, met een persoon in het middelpunt, voorouders erboven en kinderen eronder, met profielfoto’s op de kaartjes

Veelgestelde vragen

Hoe maak ik een stamboom?

Begin bij jezelf en werk terug in de tijd. Schrijf je eigen gegevens op, daarna die van je ouders en grootouders, praat met je oudste familieleden en verzamel de papieren en foto’s die thuis liggen. Controleer daarna elke naam, datum en plaats met een officiële akte, zoals een geboorte-, huwelijks- of overlijdensakte, voordat je een generatie verder gaat.

Wat is het verschil tussen genealogie en een stamboom?

Genealogie is het onderzoek: uitzoeken wie je voorouders waren en hoe ze familie van elkaar zijn, op basis van bronnen. Een stamboom is het resultaat: een schema of bestand waarin die personen en hun onderlinge relaties staan. Familiegeschiedenis gaat nog een stap verder en voegt de verhalen, foto’s en achtergrond van hun leven toe.

Hoe ver kan ik terug met mijn stamboom?

Zo ver als de bronnen reiken. In Nederland kom je met de burgerlijke stand terug tot 1811. Daarvoor gebruik je de doop-, trouw- en begraafboeken van de kerken, waarmee veel families de achttiende of zeventiende eeuw halen. Waar bronnen ontbreken, verloren zijn gegaan of niet openbaar zijn, houdt het spoor eerder op.

Wat is een kwartierstaat?

Een kwartierstaat is een overzicht van al je voorouders: je ouders, grootouders, overgrootouders enzovoort, in zowel de mannelijke als de vrouwelijke lijnen. Een stamreeks volgt alleen de lijn van vader op vader, en een parenteel toont juist alle nakomelingen van één voorouderpaar.

Wat is een achterneef of achternicht?

Achterneven en achternichten zijn de kinderen van volle neven en nichten onderling: jullie delen dezelfde overgrootouders. In de volksmond wordt het woord ook gebruikt voor het kind van je volle neef of nicht. Volle neven en nichten zijn de kinderen van je ooms en tantes; met hen deel je je grootouders.

Heb ik een DNA-test nodig voor een stamboom?

Nee. Een stamboom bouw je op uit akten en familiekennis, en zonder DNA-test kom je vele generaties ver. Een test kan later helpen om een verwantschap te bevestigen of een dood spoor open te breken, maar er hangen privacyvragen aan voor jou en je familie. Denk daar dus eerst goed over na.

Kan ik mijn stamboom van MyHeritage of Ancestry overzetten naar een andere app?

Ja. Exporteer je stamboom als GEDCOM-bestand (.ged), het standaardformaat voor het uitwisselen van stamboomgegevens, en importeer dat bestand in de andere app. Namen, data, plaatsen en relaties komen mee. Foto’s zitten niet in een GEDCOM-bestand; die voeg je daarna opnieuw toe.

Welke stamboom-app werkt op iPhone, iPad en Mac?

Gramps2 is een stamboom-app voor iPhone, iPad en Mac, met een bijbehorende app voor Apple Watch. Je stamboom staat op je eigen apparaten en in je eigen iCloud, je kunt een stamboom delen met de familieleden die je uitnodigt, en de app importeert en exporteert GEDCOM-bestanden, zodat je gegevens nooit op slot zitten. De app is volledig in het Nederlands.

Over de auteur. Ik ben Nico Jansen, de ontwikkelaar achter niApps, een eenmansstudio die sinds 2010 apps uitbrengt. Gramps2 is ontstaan uit ons eigen familieonderzoek naar Molukse en Indische families uit het voormalige Nederlands-Indië. Vragen of verbeteringen? info@niapps.com

Het verhaal van je familie begint met één naam

Voeg jezelf toe, voeg je ouders toe en zie de boom groeien. Gramps2 staat in de App Store voor iPhone, iPad en Mac.